Менің өлкем-шабыт көзі

(«Өлкетану кіші Отан кеңістігінде патриотизмнің рухани негіздерін тәрбиелеудің факторы ретінде» тақырыбы бойынша облыстық жобаның тәжірибелік алаңы жұмысының нәтижелерін талдау)

 

ҚР білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасында «Білім беру саласындағы мемлекеттік саясаттың басым бағыты өскелең ұрпақты тәрбиелеу жүйесін дамыту болып табылады» деп атап көрсетілген.

Егеменді Қазақстанның дамуы жағдайында өлкетану проблематикасының өзектілігі жастарды Отанға деген сүйіспеншілікке, патриотизм рухына тәрбиелеумен байланысты. Мемлекет басшысы Н.Ә. Назарбаев «Қазақстанды әлеуметтік жаңғырту: Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамына қарай жиырма қадам» бағдарламалық мақаласында Қазақстанның орта, техникалық, кәсіптік және жоғары оқу орындарында міндетті оқу курстары ретінде басқа пәндермен қатар «Өлкетануды» енгізуді ұсынды. Орта мектептегі өлкетану жұмысының жай-күйін талдау қолданыстағы «Дүниетану» (бастауыш сыныптар), «География» және «Биология» (орта және жоғары сыныптар) бағдарламалары оқушылардың өлкетану мәдениетін мақсатты түрде қалыптастыруын қамтамасыз етпейді деген қорытындыға әкеледі.

Соңғы жылдары қазақстандық мектепте мектептегі өлкетануға деген қызығушылық артты, оның үлкен білім беру және тәрбиелік мәнін ұзақ уақытқа жоғалтқан түсінігі қалпына келе бастады.

Осының негізінде гимназия қабырғасында «Өлкетану, кіші Отан кеңістігінде патриотизмнің рухани негіздерін тәрбиелеудің факторы ретінде» тақырыбы бойынша Рудный қаласы әкімдігінің «№ 2 гимназия» КММ тәжірибелік – эксперименттік жұмыс бағдарламасы әзірленді.

Бағдарламаны жасаушылар:

Журавлев В. В., Рудный қаласы әкімдігінің «№ 2 гимназия» КММ директоры;

Ткач О. В., директордың ғылыми-әдістемелік жұмысы жөніндегі орынбасары;

Нагноенко О. Ю., бастауыш сынып мұғалімі;

Тисленко Д. М., география пәнінің мұғалімі.

Ғылыми кеңесші:

Өтегенова Б.М., ҚМПИ педагогика кафедрасының меңгерушісі, п. ғ. к., доцент.

Өлкетану жұмысын ұйымдастырудағы кешенді тәсіл принципі туған

өлкені – оның тарихын, табиғатын, шаруашылығын, этнографиясын, әдебиетін, өнерін және т. б. жан-жақты зерттеуді білдіреді.

Өлкетану жұмысы, егер оны ұйымдастыруда жүйелілік пен үздіксіздік сақталса, тиімді нәтиже береді.

Іске асыру кезеңдері:

. I кезең (ұйымдастырушылық-болжамдық): 2017-2018 оқу жылы.

. II кезең (іс жүзінде — енгізілген): 2018-2019 оқу жылы.

. III кезең (қорытындылаушы): 2019-2020 оқу жылы.

Өлкетанудың басты мақсаты өз өлкесін, қаласын (оның дәстүрлерін, табиғат, тарих және мәдениет ескерткіштерін) білетін және сүйетін және оның дамуына белсенді қатысқысы келетін Қазақстан азаматын, кіші Отан патриотын тәрбиелеу болып табылады.

Эксперимент объектісі: заманауи білім беру процесі аясында өлкетану материалдарын пайдалану.

Эксперименттің тақырыбы: сауатты мәдени тұлғаны тәрбиелеу арқылы оқу процесін бағдарламалық — әдістемелік және дидактикалық қолдау.

Гипотеза: гимназия оқушыларының өлкетану мәдениетін қалыптастыру тиімді болады, егер:

. проблеманы шешудің әдіснамалық негізі ретінде гимназияда білім алушылардың өлкетану білімін ұйымдастыру және мазмұнын іріктеу үшін маңызды теориялық-әдіснамалық әлеуетке ие жүйелі-әрекеттік және зерттеу тәсілдері пайдаланылатын болады;

. гимназия жағдайында білім алушылардың мәдени тұлғасын дамытудың құрылымдық-функционалдық моделі әзірленіп, енгізілді;

. білім алушылардың өлкетану мәдениетін дамыту бойынша педагог қызметінің негізін құрайтын педагогикалық жағдайлар кешені іске асырылады, оған мыналар кіреді: білім алушылардың өлкетану мәдениетін дамыту бойынша кешенді бағдарламаны әзірлеу және енгізу; гимназистердің әлеуметтік маңызды құндылық бағдарларын дамыту; гимназия білім алушыларының табиғат қорғау қызметіндегі қажеттілігін өзектендіру;

. оқушы — мұғалім — ата-ана жүйесінде тығыз өзара іс-қимыл ұйымдастырылған.

Эксперименттің міндеттері:

Білім беру міндеттері:

. өз өлкесінің және халқының өмірінің әртүрлі жақтары туралы түсініктерін қалыптастыру, оның күрделі құрылымын көрсету;

Тәрбиелік міндеттер:

. Қазақстан Республикасы мен өз өлкесіне азаматтық қасиеттерді, патриоттық қатынасты дамыту;

. әңгімелесу, өлкетану әдебиетін, жергілікті жазушылардың кітаптарын бірлесіп оқу, отбасылық экскурсиялар арқылы өлкенің отбасындағы өмірін зерделеу; табиғатты, қалалық ортаны, тарих және мәдениет ескерткіштерін қорғау және қалпына келтіру ісінде балалар мен ата-аналардың жалпы жұмысы;

. экологиялық мәдениетті қалыптастыру, қоршаған ортаның қауіпсіздік деңгйін тіршілік ету ортасы ретінде өз бетінше бағалау қабілеті;

. қоршаған ортаға оң-үнемдеу қатынасы және ондағы әлеуметтік-жауапты мінез-құлық;

Даму міндеттері:

. танымдық қызығушылықтарын, зияткерлік және шығармашылық қабілеттерін дамыту;

. ТБУ тақырыптық акциялары, балалар кітапханалары, конкурстар,

олимпиадалар және басқа да мамандандырылған акциялар арқылы туған өлке туралы көбірек білуге ұмтылысты, оқушылардың өлкетануға қызығушылығын ынталандыру;

. күнделікті өмірде өлкетану білімі мен іскерлігін пайдалану қабілеті мен дайындығын қалыптастыру; бүгін жергілікті мәселелерді шешудегі өз орнын және болашақта олардың алдында тұратын мәселелерді көру.

Гимназия мұғалімдері  тәжірибелік – эксперименттік жұмыс барысында патриотизмді дамыту және туған өлкені зерттеу үшін әртүрлі деңгейдегі көптеген іс-шаралар өткізді:

— Рудный қаласы музейіндегі «Менің өлкем қола дәуірінде» сабақтары;

— облыстық өлкетану мұражайында «Ежелгі әлем дәуіріндегі Қостанай облысы» көрмесі экспонаттармен танысты.

Осы кезеңге қызығушылық танытқан 6 сынып оқушысы Е.Брезговин  «Палеолит дәуіріндегі құралдарды өндіруді қайта құру» атты зерттеу жұмысын жазды. Балдың бұл жұмысы «Зерде» ғылыми-зерттеу жұмыстарының қалалық конференциясында ұсынылып, 1 орынға ие болды.

— Қостанай облысының естелік орындары бойынша виртуалды квест.

Тарих және география мұғалімдері Андронов мәдениеті кезеңіндегі алғашқы «Алексеевка тұрағы» қоныстарына ерекше назар аударды.

Гимназия оқушыларының жобалық қызметі жаңа деңгейге шықты. Өлкетанумен байланысты көптеген жобалар орындалды: көрнекті тұлғалар, тапсырмаларда, Рудный талантты жерлестер, «19 ғасырдағы Қазақстан мәдениеті», «Қостанай жерінің таланттары».

Қалалық және облыстық өлкетану мұражайларына экскурсиялар, Қала ескерткіштері мен көрікті жерлерге экскурсиялар ұйымдастырылды.

«Менің өлкем – шабыт көзі» атты сыныптан тыс іс – шаралар, «Бабалар даналығы – ұрпақтар мұрасы» атты ұжымдық-шығармашылық іс-шаралар, ОЭР мектебіндегі іс-әрекет кезінде бастауыш сыныптар өздері үшін тұлпарды жағумен «Масленицаны шығарып салу» дәстүрлі іс-шарасын өткізді.

Эксперименттік іс-әрекеттің басталуына дейін оқытудың болжамды нәтижелері қойылды:

. негізгі өлкетану түсініктері туралы білімді меңгеру;

. өз өлкесінің табиғатының, халқының, шаруашылығының, әлеуметтік және мәдени өмірінің ерекшеліктері, қоршаған орта, оны сақтау немесе жақсарту және ұтымды пайдалану жолдары туралы;

. алған білімдері мен іскерліктерін практикалық қызметте және күнделікті өмірде, құндылықтар мен құндылық бағдарларының жеке жүйесін қалыптастыруда пайдалануға ұмтылу.

Барлық қойылған мақсаттар мен міндеттерге қол жеткізілді деп санаймын. Гимназия мұғалімдерінің белсенді жұмысының арқасында оқушылардың өлкетануға деген қызығушылығы жаңа деңгейге шықты. Оқушылар өз белсенділіктерімен өздерінің кіші Отанын әрі қарай зерттеу үшін үлкен әлеует пен қызығушылық танытты!


В государственной программе развития образования РК на 2011-2020 г.г. подчеркивается, что «приоритетным направлением государственной политики в области образования является развитие системы воспитания подрастающего поколения».
В условиях развития суверенного Казахстана актуальность краеведческой проблематики связана с воспитанием молодежи в любви к Родине, духе патриотизма. Президент государства Н. А. Назарбаев в программной статье «Социальная модернизация Казахстана: двадцать шагов к Обществу Всеобщего Труда» предложил ввести «Краеведение» наряду с другими дисциплинами как обязательные учебные курсы в средних, технических, профессиональных и высших учебных заведениях Казахстана. Анализ состояния краеведческой работы в средней школе приводит к выводу, что существующие программы «Познание мира» (начальные классы), «География» и «Биология» (средние и старшие классы) не обеспечивают целенаправленного формирования у школьников краеведческой культуры.
В последние годы в казахстанской школе поднялся интерес к школьному краеведению, стало восстанавливаться утраченное на длительное время понимание его большого образовательного и воспитательного значения.
На основании этого в стенах гимназии была разработана программа опытно – экспериментальной работы КГУ «Гимназия № 2» акимата города Рудного по теме: «КРАЕВЕДЕНИЕ, КАК ФАКТОР ВОСПИТАНИЯ ДУХОВНЫХ ОСНОВ ПАТРИОТИЗМА В ПРОСТРАНСТВЕ МАЛОЙ РОДИНЫ».
Разработчики программы:
Журавлев В.В., директор КГУ «Гимназия № 2» акимата города Рудного;
Ткач О.В., заместитель директора по научно-методической работе;
Нагноенко О.Ю. , учитель начальных классов;
Тисленко Д.М., учитель географии.
Научный консультант:
Утегенова Б.М., заведующая кафедрой педагогики КГПИ, к.п.н., доцент.
Принцип комплексного подхода в организации краеведческой работы означает всестороннее изучение родного края – его истории, природы, хозяйства, этнографии, литературы, искусства и др.
Краеведческая работа дает эффективные результаты в том случае, если в ее организации соблюдаются систематичность и непрерывность.
Этапы реализации:
• I этап (организационно — прогностический): 2017- 2018 учебный год.
• II этап (практически — внедренческий): 2018 — 2019 учебный год.
• III этап (обобщающий): 2019 – 2020 учебный год.
Главной целью краеведения является воспитание гражданина Казахстана, патриота малой родины, знающего и любящего свой край, город (его традиции, памятники природы, истории и культуры) и желающего принять активное участие в его развитии.
Объект эксперимента: использование краеведческого материала в контексте современного образовательного процесса.
Предмет эксперимента: программно – методическое и дидактическое сопровождение учебно — воспитательного процесса через воспитание грамотной культурной личности.
Гипотеза: формирование краеведческой культуры обучающихся гимназии будет эффективным, если:
• в качестве методологической основы решения проблемы будут использованы системно-деятельностный и исследовательский подходы, которые обладают значительным теоретико-методологическим потенциалом для отбора содержания и организации краеведческого образования обучающихся гимназии;
• разработана и внедрена структурно-функциональная модель развития культурной личности обучающихся в условиях гимназии;
• реализуется комплекс педагогических условий, составляющий основу деятельности педагога по развитию краеведческой культуры обучающихся, включающий в себя: разработку и внедрение комплексной программы по развитию краеведческой культуры обучающихся; развитие социально-значимых ценностных ориентации гимназистов; актуализация потребности обучающихся гимназии в природоохранной деятельности;
• организовано тесное взаимодействие в системе ученик — учитель — родитель.
Задачи эксперимента:
Образовательные задачи:
• формирование представлений о различных сторонах жизни своего края и населения, показ его сложной структуры;
Воспитательные задачи:
• развитие гражданских качеств, патриотического отношения к Республике Казахстан и своему краю;
• изучение жизни края в семье через беседы, совместное чтение краеведческой литературы, книг местных писателей, семейные экскурсии; общая работа детей и родителей в деле охраны и восстановления природы, городской среды, памятников истории и культуры;
• формирование экологической культуры, способности самостоятельно оценивать уровень безопасности окружающей среды как среды жизнедеятельности;
• позитивно-сберегающего отношения к окружающей среде и социально-ответственного поведения в ней;
Развивающие задачи:
• развитие познавательных интересов, интеллектуальных и творческих способностей;
• стимулирование стремления знать, как можно больше о родном крае, интереса учащихся к краеведению через тематические акции НОУ, детских библиотек, конкурсы, олимпиады и другие специализированные акции;
• формирование способности и готовности к использованию краеведческих знаний и умений в повседневной жизни; видение своего места в решении местных проблем сегодня и тех вопросов, которые будут стоять перед ними в будущем.
За время опытно – экспериментальной работы учителями гимназии было проведено большое количество мероприятий разного уровня на развитие патриотизма и изучении родного края:
— уроки в музее города Рудного «Мой край в эпоху бронзы»;
— в областном краеведческом музее знакомились с экспонатами выставка «Костанайская область в эпоху Древнего мира».
Заинтересовавшись этим периодом ученик 6 А класса Брезговин Е. написал исследовательскую работу «Реконструкция изготовления орудий труда эпохи палеолита». Данная работа бала представлена на городской конференции научно-исследовательских работ «Зерде», где заняла 1 место.
— виртуальный квест по памятным местам Костанайской области.
Отдельное внимание уделили учителя истории и географии первым поселениям «Алексеевской стоянке» времен Андроновской культуры.
Проектная деятельность учащихся гимназии вышла на новый уровень. Было выполнено огромное количество проектов, с вязанных с краеведением: Выдающиеся личности, Рудный в задачах, Талантливые земляки, «Культура Казахстана 19 века», «Таланты Костанайской земли».
Организованы экскурсии в городской и областной краеведческие музеи, экскурс по памятникам города и достопримечательным местам.
Проводились внеклассные мероприятия, такие как «Мой край – источник вдохновения», коллективно – творческое дело «Мудрость предков – наследие потомков», начальные классы за время действия в школе ОЭР сделали для себя традиционным мероприятием «Проводы масленицы» с сжиганием чучела.
Перед началом работы экспериментальной деятельности ставились предполагаемые результаты обучения:
• освоение знаний об основных краеведческих понятиях;
• особенностях природы, населения, хозяйства, социальной и культурной жизни своего края, об окружающей среде, путях её сохранения или улучшения и рационального использования;
• стремление использовать приобретенные знания и умения в практической деятельности и повседневной жизни, в формировании личностной системы ценностей и ценностной ориентации.
Считаю, что все поставленные цели и задачи были достигнуты. Благодаря активной деятельности учителей гимназии интерес учащихся к краеведению вышел на новый уровень. Своей активностью ученики показали огромный потенциал и интерес для дальнейшего изучения своей малой Родины!